Meningokok Enfeksiyonu ve Bağışıklama Hakkında Bilgilendirme

Meningokok hastalığı, Neisseria meningitidis bakterisinin neden olduğu; menenjit ve sepsis gibi ağır klinik tablolarla seyredebilen, hızlı ilerleyebilen ve erken tanı ile tedavi edilmediğinde ölümcül olabilen ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. En sık hastalık yapan serogruplar A, B, C, W ve Y’dir.

Meningokok enfeksiyonları çoğunlukla sporadik (tekil) vakalar şeklinde görülmekle birlikte, zaman zaman belirli ortamlarda kümelenmeler oluşturabilir. Kümelenme; belirli bir yer ve zaman diliminde beklenenden daha fazla sayıda vakanın görülmesi durumudur ve genellikle okul, yurt, askeri birlik gibi kapalı topluluklarda ortaya çıkabilir. Salgın (epidemi) ise daha geniş toplulukları etkileyen, beklenenin üzerinde vaka artışı ile karakterizedir.

Türkiye’de meningokok hastalığı genellikle sporadik seyretmekte olup, nadiren kümelenmeler bildirilmiştir. Ülkemiz orta düzeyde endemik kabul edilmekte ve insidans yıllar içinde değişkenlik göstermektedir. Özellikle 5 yaş altı çocuklar ve bir yaş altı bebekler en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır.

Meningokok hastalığı hızlı seyir gösterebilir; klinik bulgular saatler içinde ağırlaşabilir ve uygun tedaviye rağmen vakaların yaklaşık %10’u kaybedilebilir, sağ kalanların %10–20’sinde kalıcı nörolojik sekeller gelişebilir. Bu nedenle erken tanı ve hızlı tıbbi müdahale hayati önem taşımaktadır.

Ülkemizde meningokok hastalığı bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar arasında yer almakta olup, Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen Erken Uyarı ve Erken Cevap Sistemi (EU/EÇS) kapsamında düzenli olarak izlenmektedir. Bu sistem; vakaların erken tespiti, olası kümelenme veya salgınların hızla kontrol altına alınması ve toplum sağlığının korunması açısından kritik öneme sahiptir (https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Genelgeler/2016-23_Asi_Ile_Onlenebilir_Invaziv_Bakteriyel_Hastaliklar_Surveyansi_Genelgesi.pdf).

Son dönemde uluslararası basında yer alan bazı haberlerde meningokok vakalarına ilişkin artışlar ve kümelenmeler bildirilmiş olmakla birlikte, bu tür gelişmeler her ülkenin kendi epidemiyolojik dinamikleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Türkiye’de mevcut veriler, hastalığın genel olarak sporadik seyrettiğini ve rutin sürveyans sistemleri ile yakından izlendiğini göstermektedir.

Meningokok aşıları ülkemizde Ulusal Çocukluk Çağı Aşı Takvimi’nde henüz yer almamaktadır. Ancak risk gruplarına mutlaka uygulanması önerilmektedir. Risk grupları arasında:

* Bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler (HIV (+) çocuklar)
* ⁠Dalak yokluğu ya da dalak fonksiyon bozukluğu olanlar
* ⁠Terminal kompleman eksikliği olanlar
* ⁠Kompleman inhibitörü tedavisi alanlar (Eculizumab veya Ravulizumab)
* Epidemik ve hiperendemik bölgelere seyahat edenler (Hac ve Umre ziyaretine gidenler)
* Mikrobiyoloji laboratuvarı çalışanları
* Yurt, askeri birlik gibi kalabalık ortamlarda yaşayanlar
yer almaktadır.

Gelişmiş ülkelerde meningokok hastalığı adolesanlarda zirve yaparken, Türkiye’de en yüksek sıklık küçük çocuklarda, özellikle 1 yaş altında görülmektedir. Bu nedenle; MenACWY ve MenB aşı uygulamaları önerilen en erken dönemde başlatılmalı ve uygun aralıklarla en kısa sürede tamamlanmalıdır. Yüksek risk altında olmayan, MenACWY ve MenB aşıları ile tam aşılı sağlıklı çocuklarda sonraki yıllarda pekiştirme dozlarına gerek yoktur.

Eksik aşılı veya aşısız çocukların aşılarının tamamlanması ve sağlık kuruluşlarına başvuruların bu açıdan fırsat olarak değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Meningokok aşı uygulamaları ile ilgili olarak “Sosyal Pediatri Derneği Bağışıklama Çalışma Grubu” tarafından hazırlanan “Sosyal Pediatri Derneği Sağlıklı Çocuklarda Rutin Dışı Bağışıklama Uygulama Önerileri- 22 Ocak 2026” şemasının rehber olarak kullanılması önerilir. Bu şemamıza aşağıdaki linkten ulaşılabilir. https://www.sosyalpediatri.org.tr/assets/files/asi-uygulamalari/au1.pdf?t=?006

Yüksek risk altında olan; HIV (+) çocuklar, dalak yokluğu ya da dalak fonksiyon bozukluğu, terminal kompleman eksikliği, kompleman inhibitörleri tedavisi almakta olanlarda ileriki dönemlerde ayrıca pekiştirme dozlarına ihtiyaç vardır. İlgili şemalarımıza aşağıdaki linkten ulaşılabilir. Sosyal Pediatri Derneği Aşı Uygulama Önerileri https://www.sosyalpediatri.org.tr/asi-uygulama-onerileri.aspx

Sonuç olarak; meningokok hastalığı ülkemizde genellikle sporadik olarak görülmekle birlikte, zaman zaman kümelenmeler oluşturan, hızlı klinik seyir gösteren ve ciddi sonuçlar doğurabilen bir enfeksiyondur. Meningokok hastalığı ile ilgili toplumda farkındalık artırılmalı; korunma, erken tanı ve aşılamaya yönelik bilimsel öneriler doğrultusunda hareket edilmelidir.

Sosyal Pediatri Derneği
Bağışıklama Çalışma Grubu